Po ponad 80 latach odzyskali imiona. Pierwsze genetyczne identyfikacje ofiar zbrodni wołyńskiej w Puźnikach

13 lipca 2026 roku w siedzibie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie odbyła się uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ośmiu ofiar zbrodni wołyńskiej w Puźnikach. Po raz pierwszy tożsamość ofiar tej zbrodni została potwierdzona na podstawie genetycznych badań porównawczych. Badania przeprowadził zespół Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, zaangażowany w działania Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów.

Noty identyfikacyjne rodzinom ofiar przekazała ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele rodzin, marszałkini Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska, przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz innych instytucji zaangażowanych w poszukiwania. Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie reprezentowali rektor prof. Leszek Domański oraz prorektor ds. technologii medycznych dr hab. Andrzej Ossowski, prof. PUM.

Osiem osób odzyskało swoją tożsamość

W wyniku badań antropologicznych i genetycznych udało się zidentyfikować osiem osób:

• Bronisławę Karpińską,
• Marię Karpińską,
• Marię Szafrańską,
• Władysławę Szafrańską,
• Mikołaja Szafrańskiego,
• Adolfa Dancewicza,
• Bronisława Dancewicza,
• Henryka Fedorowicza.

Nazwiska te po ponad osiemdziesięciu latach przestały być jedynie częścią rodzinnych przekazów i dokumentów historycznych. Po raz pierwszy można było powiązać konkretne szczątki odnalezione w Puźnikach z konkretnymi osobami i ich żyjącymi krewnymi. Identyfikacje umożliwią umieszczenie imiennych tabliczek na grobach ofiar pochowanych ponownie na cmentarzu w Puźnikach we wrześniu 2025 roku. Były to pierwsze identyfikacje ofiar zbrodni wołyńskiej dokonane przy wykorzystaniu porównawczych badań DNA. Przełomowy charakter wydarzenia podkreślała również marszałkini Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska.

Droga do identyfikacji rozpoczęła się na długo przed laboratoryjną analizą DNA. W 2023 roku na terenie dawnego cmentarza rzymskokatolickiego w Puźnikach odnaleziono jedną ze zbiorowych mogił. Na przełomie kwietnia i maja 2025 roku przeprowadzono tam prace ekshumacyjne. W ich wyniku wydobyto szczątki co najmniej 43 osób: kobiet, mężczyzn i dzieci. Następnie rozpoczął się proces badań antropologicznych oraz genetycznych. Analizy prowadzono w jednostkach Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, w tym w Katedrze Medycyny Sądowej, Zakładzie Genomiki i Genetyki Sądowej oraz w ramach Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów. Kluczowe znaczenie miał materiał porównawczy DNA przekazany przez krewnych dawnych mieszkańców Puźnik. Profile genetyczne uzyskane ze szczątków zestawiono z profilami osób spokrewnionych z ofiarami. Pozwoliło to odtworzyć relacje rodzinne i potwierdzić pierwsze osiem tożsamości. Badania pozostałych szczątków są kontynuowane. Jeszcze przed oficjalnym ogłoszeniem nazwisk zespół PUM informował, że udało się uzyskać profile genetyczne większości badanych szczątków, a identyfikowanie jednej osoby może znacząco ułatwiać typowanie kolejnych członków tej samej rodziny.

Puźniki były polską miejscowością położoną na Tarnopolszczyźnie, na terenie dzisiejszej Ukrainy. W nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku wieś została zaatakowana przez oddział Ukraińskiej Powstańczej Armii. Według informacji przedstawionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zamordowano około 70–100 mieszkańców, a część zabudowań spalono. Ciała ofiar zostały pochowane przez ocalałych mieszkańców w prowizorycznych mogiłach. Inne źródła historyczne podają szerszy przedział liczby ofiar, od około 50 do 120 osób, co pokazuje, dlaczego badania archeologiczne, antropologiczne i genetyczne mają znaczenie również dla możliwie dokładnego odtworzenia skali zbrodni. Prace prowadzone w Puźnikach były możliwe dzięki współpracy wielu instytucji. Ich inicjatorem była Fundacja „Wolność i Demokracja”, która koordynowała również ekshumację i ponowny pochówek. W działaniach terenowych uczestniczyli specjaliści Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, Instytutu Pamięci Narodowej oraz ukraińskiej firmy archeologicznej „Wołyńskie Starożytności”. Prace ekshumacyjne finansowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

wiecej informacji: https://www.gov.pl/web/kultura/przywracamy-imiona-i-nazwiska-ofiarom-zbrodni-wolynskiej